Bilindiği üzere kamuda görev yapan sağlık çalışanlarına yönelik “fazla çalışma (nöbet)” uygulamasına dair kimi temel ilke ve kurallar, asıl olarak 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu (DMK) Ek Madde 33 lafzında yer bulmaktadır.
Anayasa Mahkemesi, geride kalan Salı günü (10.03.2026) Resmi Gazete’de yayımlanan (2025/89 Esas, 2025/243 Karar sayılı) bir kararı ile, anılan bu madde ve şüphesiz “fazla çalışma (nöbet)” uygulaması nezdinde öteden beri sorunlu bulunan bir istisnai düzenlemeyi, hukuka aykırı bularak iptal etmiştir.
İptale konu normatif düzenleme, 657 Sayılı DMK Ek madde 33 ün birinci fıkrasının üçüncü cümlesi olan [b]“Ancak ayda aile sağlığı ve toplum sağlığı merkezlerinde 60 saatten, diğer yerlerde ve hiçbir şekilde 130 saatten fazlası için ödeme yapılmaz”[/b] kuralıdır.
Şimdi iptal edilen bu istisnai kural nedeniyle, anılan maddenin diğer lafzında “haftalık çalışma süresi dışında normal, acil veya branş nöbeti tutarak, bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen memurlar ile sözleşmeli personele, izin suretiyle karşılanamayan her bir nöbet saati için (nöbet süresi kesintisiz 6 saatten az olmamak üzere), aşağıda gösterilen gösterge rakamlarının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu hesaplanacak tutarda nöbet ücreti ödenir” şeklinde yer bulan ve idareye getirilen “nöbet ücreti ödeme yükümlülüğü”; 60 veya 130 saati aşan çalışmalarda uygulanmamakta; dolayısıyla, bu süreleri aşan fazla çalışmada bulunmuş bir hekim, emeğinin gerçek karşılığını da alamamaktaydı.
Anayasa Mahkemesi, söz konusu istisnai kuralın, Anayasa’nın 18 inci maddesinde düzenlenen “angarya yasağı” ile çatıştığı tespitinde bulunmuş ve iptaline karar vermiştir. Bu durumda, bir ay içinde gerçekleştirilen (ve madde lafzındaki diğer koşulları taşıyan) bütün fazla çalışma (nöbet) eylemlerinin, artık herhangi bir süre üst sınırı da olmaksızın bir nöbet ücreti ödemesi ile karşılanması, artık kesin bir hukuki zorunluluk haline gelmiştir.
Ancak Anayasa Mahkemesi’nin söz konusu iptal kararı, ilgili mevzuat ve uygulamada yer bulan bir diğer önemli sorun ve ihtiyacı da yeniden gündeme getirmiş bulunmaktadır.
Nitekim, kamuda görev yapan sağlık çalışanlarına yönelik “fazla çalışma (nöbet)” uygulamasına dair belirgin bir üst sınırı içeren normatif güvenceler, mevzuatımızda halen açık ve yeterli biçimde yer almamaktadır.
Hatta bu nedenle, şimdi iptal edilen söz konusu istisnai kural da, geçmişte kimi yargısal ve/veya idari tasarruflarda; fazla çalışma üst sınırını karşılayan bir güvence hükmü olarak da yorumlanmıştır. Örneğin; “Kamu Denetçiliği Kurumu”nun 2014 tarihli bir kararında; “hekimlerin dinlenme haklarının baştabip veya nöbetçi tabibin ucu açık takdir haklarıyla sınırlandırılmaması ve sınırlama içeren hükümlerin değiştirilmesi yönünde mevzuat değişikliği yapılması, hekimlere aylık 130 saatten fazla nöbet yazılmaması konusunda sağlık mevzuatında düzenleme yapılarak aylık nöbet üst sınırının belirlenmesi” yolunda Sağlık Bakanlığı’na tavsiyede bulunulmuş; görüldüğü üzere Ek madde 33 lafzında yer alan 130 saatlik süre sınırı, aynı zamanda bir fazla çalışma sınırı olarak da kabul görmüştür.
Bu nedenlerle, kamuda görev yapan hekimlerin ve diğer sağlık çalışanlarının, ne kadar süre ile fazla çalışmaya (nöbete) tabi tutulacaklarına dair açık ve yeterli normatif düzenleme ve güvencelerin de bir an önce tesis edilmesi, haklı talep ve beklentimizdir.
Anayasa Mahkemesi’nin her durumda hukuki bulduğumuz söz konusu iptal kararının da, şimdi ilgili idareler tarafından; kamu personeline maddi karşılığı verildiği müddetçe istenildiği kadar çalıştırılabilir şeklinde; şüphesiz hukuka, kişi ve kamu yararına aykırı bir uygulamaya vesile yapılmaması gerekir.
Bilinmelidir ki, kimi uluslararası yargı mercileri ve kamu otoriteleri tarafından tesis edilmiş kararlarda; hekimler özelinde çalışma sürelerinin, nöbetler de dahil olmak üzere haftalık 48 saati aşmaması gerektiği ayrıca ifade edilmektedir.
Unutulmamalıdır ki; insanca çalışma koşulları, temel bir insan hakkıdır ve iyi hekimlik yapılabilmesinin de başlıca gereğidir.
Ankara Tabip Odası Yönetim Kurulu
Ankara Tabip Odası Hukuk Bürosu
