Yaz dönemini yaşadığımız günlerde aşırı sıcaklardan hemen herkes şikayet etmektedir. Şikayet bir yana, sıcak havaların sağlığımız için bir risk oluşturmaması için bazı önlemler alınması gerekmektedir. Okuyacağınız bilgi notu, Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Öğretim Üyesi ve halk sağlığı uzmanı Dr. Dilek Aslan tarafından hazırlanmıştır.

Hangi riskler var?

Sıcak hava dalgalarının doğrudan ve dolaylı etkileri vardır. Doğrudan etkiler arasında; mevcut bir hastalığın kötüleşmesi, ruhsal sağlık sorunları, sıcak çarpması, hastane yatışları, ölüm gibi istenmeyen etkiler sayılabilir. Aşırı sıcaklıklar kronik rahatsızlıklardan (kardiyovasküler, zihinsel, solunum ve diyabetle ilgili rahatsızlıklar) kaynaklanan sağlık risklerini kötüleştirebilir ve akut böbrek yetmezliğine neden olabilir.

Dolaylı etkiler arasında ise; bazı hastalıkların bulaşmasında artış, altyapı ve teknoloji olanaklarının bozulması, kazaların artması, ekosistem etkileri (kuraklık, yangılar, kötü hava kalitesi, vb) yer alır.

Sıcak çarpması durumunda ne hissederim?

Halsizlik hissedilebilir. Buna ek olarak baş dönmesi, baş ağrısı, mide bulantısı görülebilir. Tıbbi yardım gerekebileceği akılda tutulmalıdır.

Nasıl korunalım?

 Günün en sıcak saatlerinde dışarı çıkmaktan ve yorucu aktivitelerde bulunmaktan kaçının.

 En yoğun saatlerde doğrudan güneş ışığına maruz kalmaktan kaçının, gölgede kalın.

 Gölgede olun, gölgede kalın. Gölge, hissedilen sıcaklığı 10 °C'den fazla azaltabilir. Güneş altında hissedilen sıcaklığın 10-15 °C daha yüksek olabileceğini unutmayın.

 Gün içinde 2-3 saat serin bir yerde vakit geçirin.

 Boğulma riskinin farkında olun. Kesinlikle yalnız yüzmeyin.

 Sıcaklık uyarılarıyla ilgili resmi uyarılara dikkat edin, takip edin.

 Ev ortamınızı serin tutun:
o Dış ortam sıcaklığı iç ortam sıcaklığından daha düşük olduğunda (örneğin geceleri) evinizi serinletin.
o Dış ortam sıcaklığı iç ortam sıcaklığından daha yüksek olduğunda pencereleri kapatın ve doğrudan güneş ışığını engellemek için perdeleri kapatın. Mümkünse elektrikli cihazları kapatın.’
o Elektrikli vantilatörleri sadece sıcaklık 40 ˚C altında kullanın. Sıcaklığın 40 ˚C’nin üzerinde olması durumunda vantilatörler vücut sıcaklığını artırır.
o Klima kullanıyorsanız, termostatı 27 ˚C’ye ayarlayın. Elektrikli bir vantilatör çalıştırın. Bu sayede odanın 4 ˚C daha serin hissedilmesi sağlanabilecektir. Elektrik faturası açısından da bir tasarruf sağlanacaktır.

 Vücudunuzu serin ve nemli tutun.

 Hafif ve bol giysiler ve yatak çarşafları kullanın.

 Serin su ile duş alın ya da banyo yapın.

 Cildinizi nemli bir bez, sprey veya ıslak hafif giysilerle nemlendirin.

 Düzenli olarak su için (saatte 1 bardak su ve günde en az 2-3 litre).

 Çevrenizdeki incinebilir grup olarak kabul edilen bireylerle düzenli olarak iletişim kurun (özellikle; bebekler, 65 yaş üstü kişiler ve kalp, akciğer veya böbrek hastalığı olanlar, yeti kaybı olanlar, yalnız yaşayanlar gibi).

 Güneş altında kalan bir aracın iç sıcaklığı kısa süre içinde 60˚C’ye kadar çıkabilir. Bu durum sağlık açısından çok ciddi bir risk yaratır. Bu nedenle;
o Bebekleri ve çocukları koruyun: Bebekleri ve çocukları park halindeki araçlarda bırakmayın. Bebek arabasını/puseti asla kuru kumaşla örtmeyin – bu, arabanın içini daha sıcak hale getirir. Bunun yerine, ıslak, ince bir bez kullanın ve sıcaklığı düşürmek için gerektiğinde tekrar ıslatın. Daha da fazla soğutma için mümkünse taşınabilir bir vantilatör de kullanın.
o Evcil hayvanları koruyun: Evcil hayvanları park halindeki araçlarda bırakmayın.

Yararlanılan Kaynaklar
1. WHO, Tips for keeping cool. [Internet ]https://www.who.int/initiatives/initiative-against-extreme-heat-and-health-risks-in-workplaces-and-major-events/tips-for-keeping-cool Son erişim tarihi: 28.6.2026.
2. WHO, Impacts of extreme heat. [Internet ] https://cdn.who.int/media/images/default-source/health-and-climate-change/extreme-heat.jpg?sfvrsn=e5ebdace_3 Son erişim tarihi: 28.6.2026.
3. WHO, Science in five. Episode #102 - Protect yourself from extreme heat [Internet ] https://www.who.int/podcasts/episode/science-in-5/episode--102---protect-yourself-from-extreme-heat Son erişim tarihi: 28.6.2026.
4. Gibbs LI, Lawrence DW, Kohn MA. Heat exposure in an enclosed automobile. J La State Med Soc. 1995 Dec;147(12):545-6.