ATO - HEKİMLERİN GÜCÜ

 
ATO » Haberler » 2026 Haberleri » Üniversitelerin ve Tıp Biliminin Bilimsel ve Akademik Özerkliği, Kamu Yararına Sağlık Hizmeti Sunumunun Gerekleri Korunmalıdır!

Kasım 19 2026

Üniversitelerin ve Tıp Biliminin Bilimsel ve Akademik Özerkliği, Kamu Yararına Sağlık Hizmeti Sunumunun Gerekleri Korunmalıdır!

Bugün, 13:07 Haberler / 2026 Haberleri 3

“Üniversite Hastaneleri Koordinasyon Komitesi” Kurulmasına Dair 11971 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı Hakkında Ankara Tabip Odası Hukuk Bürosunun Değerlendirmesi:

“Üniversite Hastaneleri Koordinasyon Komitesi Kurulması Hakkında” 11971 Sayılı Cumhurbaşkanı (CB) Kararı; 14 Kasım 2026 tarih ve 33430 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Ancak söz konusu CB Kararı ile gündeme getirilen kimi düzenlemeler ve kurumlar; üniversitelerin ve tıp biliminin bilimsel ve akademik özerkliği nezdinde son derece kaygı vericidir. Ayrıca hukuk ve kamu yararı ile çatışan olumsuzlukları içermektedir.

Bilindiği üzere “başkanlık sistemi” ya da “Cumhurbaşkanlığı yönetim sistemi” adıyla anılan yeni siyasi rejim/yönetim biçimi nezdinde; Anayasa madde 8 ve madde 104’de de yer aldığı üzere, “yürütme yetkisi”nin asıl olarak Cumhurbaşkanına ait olduğu ve onun tarafından kullanılacağı; bu kapsamda Cumhurbaşkanın, yürütme yetkisine ilişkin konularda kararname ve benzeri düzenleyici işlemler tesis edebileceği öngörülmektedir. Ancak Anayasa’nın yine 8 inci maddesi aynı zamanda, Cumhurbaşkanı tarafından yürütme yetkisinin Anayasa ve kanunlara uygun kullanılacağını; yine 104 üncü madde de, Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanunda açıkça düzenlenen konularda bu tür tasarruflarda bulunamayacağını; nitekim Cumhurbaşkanlığının bir kararname, karar vb tasarrufu ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümlerinin uygulanacağını açıkça ifade etmektedir. Kaldı ki, temel hak ve özgürlüklere ilişkin konuların Cumhurbaşkanlığının tek yanlı işlem ve kararları ile düzenlenmesi de yine Anayasa madde 104 tarafından açıkça yasaklanmış bulunmaktadır.

Anayasamızın 42 nci maddesi, “eğitim ve öğrenimi” temel bir insan hakkı olarak kabul etmekte ve “Eğitim ve öğretim kurumlarında sadece eğitim, öğretim, araştırma ve inceleme ile ilgili faaliyetler yürütülür. Bu faaliyetler her ne suretle olursa olsun engellenemez.” hükmünü taşımaktadır. Devamında Anayasanın 130 uncu maddesi de, şüphesiz anılan “eğitim ve öğrenim hakkı”nın ve de kamu yararının temel bir gereği olarak, üniversitelerin; “bilimsel (ve şüphesiz akademik) özerkliğe sahip” kamu tüzel kişilikleri olduğunu açıkça hükme bağlamaktadır.

Anılan Anayasa madde 130 hükmü aynı zamanda; “Yükseköğretim kurumlarının KURULUŞ VE ORGANLARI İLE İŞLEYİŞLERİ ve bunların SEÇİMLERİ, GÖREV, YETKİ VE SORUMLULUKLARI, üniversiteler üzerinde DEVLETİN GÖZETİM VE DENETİM HAKKINI KULLANMA USULLERİ, öğretim elemanlarının görevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme, ÜNİVERSİTELERİN VE ÖĞRETİM ELEMANLARININ KAMU KURULUŞLARI VE DİĞER KURUMLAR İLE İLİŞKİLERİ, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş, devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza işleri, MALİ İŞLER, özlük hakları, ÖĞRETİM ELEMANLARININ UYACAKLARI KOŞULLAR, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre ÖĞRETİM ELEMANLARININ GÖREVLENDİRİLMESİ, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, YÜKSEKÖĞRETİM KURULUNA VE ÜNİVERSİTELERE DEVLETİN SAĞLADIĞI MALİ KAYNAKLARIN KULLANILMASI KANUNLA DÜZENLENİR” hükmünü de taşımakta; dolayısıyla yasama organına verilen mutlak yetki (münhasıran kanunla düzenlenme gereği) karşısında, bir siyasi/idari öznenin (Cumhurbaşkanının) tek başına tesis edeceği tek yanlı düzenleyici işlemlerle bu alanda düzenleme ve belirleme yapma yetkisini en baştan sınırlamaktadır.

Beraberinde, Anayasanın yukarıda anılan buyruğuna uygun olarak, asıl olarak 2547 Sayılı Yükseköğretim (YÖK) Kanunu da; hemen 1 (amaç) ve 2 inci (kapsam) maddeleri lafzında, “bütün yükseköğretim kurumlarının ve üst kuruluşlarının teşkilatlanma, işleyiş, görev, yetki ve sorumlulukları ile eğitim - öğretim, araştırma, yayım, öğretim elemanları, öğrenciler ve diğer personel ile ilgili esasların”, bu (2547 Sayılı) Kanun ile düzenlendiğini; 2547 Sayılı Kanunun, “yükseköğretim üst kuruluşlarını, bütün yükseköğretim kurumlarını, bağlı birimlerini ve bunlarla ilgili faaliyet ve esasları” kapsadığını açıkça ifade etmekte; bu alana özgü bir normatif yapının mevcudiyetini ve şüphesiz yürütme erki (Cumhurbaşkanlığı) nezdinde de açık bağlayıcılığını ortaya koymaktadır.

Ancak hal böyleyken anılan 11971 Sayılı CB Kararı, en baştan bir Anayasal ve hukuksal soruna işaret etmekte ve tek yanlı bir siyasi irade ile;
-Yükseköğretim rejimi nezdinde yeni bir kurumu/organı, “Üniversite Hastaneleri Koordinasyon Komitesi” ya da yalnızca “Komite” adıyla, anılan Anayasa madde 130 kuralını ve sair yasa hükümlerini yok sayarak; şimdi bir “düzenleyici işlemle”, diğer ifadeyle tek yanlı bir siyasi tasarrufla en baştan var etmektedir.
-Yükseköğretimin işleyişi üzerinde birçok mutlak ve esaslı yetkilere sahip kılındığı görülen bu organın yapısında da; yürütme erkinin (siyasi iktidarın) etkin kılındığı, nitekim 9 üyeden oluşması öngörülen bu komitede en az 5 üyenin yani çoğunluğun, üniversite dışından doğrudan yürütme erkine ait üyelerden oluşturulduğu görülmektedir (Bkz. CB Kararı m. 3). Komitede, Yükseköğretim Kurulu’nun (YÖK’ün) dahi gerçekte yalnızca bir sandalyeye sahip olması, öte yandan ülkede mevcut bütün devlet üniversiteleri yönetimleri adına yalnızca bir temsilci öngörülmesi, vakıf üniversitelerine ise hiç yer verilmemesi dikkat çekicidir.
-Bu komiteye verilen yetkiler ise, halihazırda YÖK’ün üniversiteler nezdinde sahip olduğu ve öteden beri haklı eleştirileri de doğuran yetkileri dahi aşacak bir nitelik ve ağırlıktadır. Örneğin; Komite, takdir ettiği kimi yükseköğretim kurumları/birimleri için “zorunlu mali iyileştirme programları” hazırlayacak ve CB Karar lafzına göre, ilgili rektörlüğe bildirilecek bu programlar mutlak biçimde uygulanacaktır (Bkz. CB Kararı m. 4/a). 2547 Sayılı YÖK Kanunu başta olmak üzere ilgili mevzuat ve yerleşik idari ve akademik teamüllere göre üniversitenin asıl karar verici ve/veya icrai organları olarak yapılandırılmış bulunan “rektörlük”, “üniversite senatosu”, “üniversite yönetim kurulu” vb organlar ise böylelikle işlevsiz kılınmakta, yürütmenin (Komitenin) talimatlarına göre hareket eden yapılara indirgenmektedir.
-Komite, YÖK’ün dahi kıskanacağı öylesi yetkilere sahiptir ki; üniversitelerin uygulama ve araştırma merkezlerine (üniversite sağlık kurumlarına) “başhekim” seçme konusunda dahi asıl söz sahibi kurumdur. Nitekim, rektörün belirleyeceği 3 adaydan birini komite ilgili rektörlük makamına bildirerek, başhekim olarak atanmasını temin edecek (Bkz. CB Kararı m. 4/ç); üstelik sonrasında da gerçekte kendi belirlediği bu başhekimi denetlemeyi sürdürecek ve beğenmediğinin görevden alınması için yine ilgili rektörlüğe -CB karar lafzında “öneri” denilse de kanımızca- “talimat” verebilecektir (Bkz. CB Kararı m. 4/d). Bunun yanında Komite; bütün üniversite sağlık kurumlarına yapılacak öğretim üyesi görevlendirmelerinde de söz sahibi olacak, bu konudaki “değerlendirmeleri”ni rektörlüğe sunacaktır (Bkz. Karar m. 4/e). Bu haliyle rektörlük makamının ve diğer üniversite birimlerinin, 2547 Sayılı YÖK Kanunu başta olmak üzere ilgili mevzuatta yer bulan kanuni yetkileri, anılan 11971 Sayılı CB Kararı ile şimdi ciddi biçimde sınırlandırılmaktadır.
Peki hangi kamusal ihtiyaçlar, üniversitelerin bilimsel ve akademik özerkliğini yok sayan böylesi ağır bir dönüşümü ve tek yanlı bir siyasi/idari tasarrufu doğurmuştur? Diğer bir ifade ile, her düzenleyici işlemin doğasında yer alan “amaç” unsuru nedir?

CB Kararının lafzında bu yolda öne çıkan saikin, üniversite sağlık kurumlarının özellikle de özgün maliyesine ve kamusal işleyişine yönelik bir hakimiyet/yönetim isteği olduğu söylenebilir. Bu haliyle CB Kararı; üniversitelerin (üniversite sağlık kurumlarının) gerçekte bir “sağlık işletmesi” değil, öncelikle bir “eğitim ve öğretim” ve de “bilim” kurumu olduğunu belli ki bilinçli olarak gözden kaçırmaktadır.

Nitekim CB Kararının lafzı bütünsel olarak ele alındığında, üniversite sağlık kurumlarının öncelikle anılan “sağlık işletmesi” nezdinde; denetimsiz, sorunlu ve giderek de bozulan bir mali tabloyu barındırdığı ön kabulü ile hareket edildiği; ancak asıl olarak ortaya konulanın, üniversite sağlık kurumlarının belli ki siyasi iktidarın “sağlıkta dönüşüm” uygulamasına yeterince dahil edilememesinin öfkesi olduğu görülmektedir.

CB Kararı lafzında yer bulan “(üniversite sağlık kurumlarındaki) sağlık hizmetinin Sağlık Bakanlığının planlamalarına uygun, etkili, kolay ulaşılabilir şekilde yürütülmesini sağlayacak tespitler yapmak ve önerilerde bulunmak” (Bkz. CB Kararı m. 4/f) ifadesi de bu açıdan özellikle dikkat çekicidir. Böylelikle, “sağlıkta dönüşüm” adıyla bilinen ve asıl olarak kamu sağlık hizmetlerini, serbest piyasa ekonomisinin kurallarına, mali ilke ve gereklere ve sermaye kesimlerinin çıkarlarına göre düzenleyen bildik politikaların, şimdi üniversite sağlık kurumları üzerinde de mutlak bir hakimiyet kurmasına kapı açıldığını öngörmek, hiç de yersiz ve haksız bir tespit olmasa gerektir.

Sonuç olarak; yukarıda değinilen Anayasa ve yasa hükümleri ile açıkça çatışan 11071 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile şimdi bütün üniversite sağlık kurumlarının, bilimsel ve akademik özerkliği yok sayılarak sanki yönetimine fiilen el konulmakta; böylelikle bu kurumlar, kar ve maliyet kaygılarının önde tutulacağı, kamunun ve bilimin yararına olmadığı son derece açık bir sağlık hizmeti sunumuna dahil edilmektedirler.

Anılan açık hukuka aykırılıkları nedeniyle söz konusu CB Kararının öncelikle “yargısal denetim” kapsamında, mevcut usul gereği Danıştay nezdinde (Bkz. 2575 Sayılı Danıştay Kanunu m. 24/1a) dava edilerek iptalinin temin edilmesi ise; hem hukuk ve adaletin, hem de üniversitenin bilimsel ve akademik özerkliğine duyulan kamusal ihtiyacın bir gereği olacaktır.

Ankara Tabip Odası Hukuk Bürosu





Haber Resimleri:

Benzer Haberler

HEKİM POSTASI

© "Ankara Tabip Odası".Tüm Hakları Saklıdır.
KİŞİSEL VERİLERİ KORUMA VE AYDINLATMA METNİ