Sorunun boyutu nedir?
İntihar sağlığı tehdit eden küresel bir sorundur. İntihara bağlı olarak Dünya’da her yıl 720.000’den fazla kişi hayatını kaybetmektedir. İntihar, 15-29 yaş grubunda üçüncü büyük ölüm nedenidir. İntiharların %73’ü düşük ve orta gelir düzeyine sahip ülkelerde meydana gelmektedir. İntiharların önlenmesi için halk sağlığı müdahalelerine ihtiyaç vardır.
Konuya ilişkin istatistikler farklı indikatörler aracılığıyla değerlendirilmektedir. Bunlar arasında; belirli bir yıl içinde her 100 000 nüfus başına hesaplanan intihar sayısı kaba intihar hızı olarak bilinir. İlgili verinin Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından her iki cinsiyet için 2021 yılı verileri esas alınarak 2026 yılında yayınlanmış haritası Şekil 1. içeriğindedir.
¹ Bu belge, Ankara Tabip Odası üyeleri Dr. Dilek Aslan, Dr. Emel Sakınç Çağlar, Dr. Gülsüm Zuhal Kamış ve Dr. Bayazıt İlhan’ın katkılarıyla kolektif bir şekilde toplumun bilgilendirilmesi amacıyla Ankara Tabip Odası web sayfasında kullanılmak üzere hazırlanmıştır.
Türkiye İstatistik Kurumu verilerine göre; Türkiye’de 2025 yılında kaba intihar hızı 100 000 nüfusta 5,36’dır.
Kimler risk altında?
Yüksek gelir düzeyine sahip ülkelerde intihar ile depresyon ve alkol kullanım bozuklukları gibi mental hastalıklar ve daha önceki bir intihar girişimi arasındaki ilişki bilinmektedir. Bununla birlikte, çok sayıda intihar, ekonomik sorunlar, kronik ağrı ve hastalıklar gibi stres durumlarıyla başa çıkma yeteneğinin bozulmasıyla birlikte özellikle kriz anlarında görülebilmektedir.
Çatışmalar, afetler, şiddet, kayıplar, istismar gibi durumların yaşanmasıyla intihar davranışı arasında ilişki olduğu bilinmektedir. İncinebilir gruplar arasında intihar görülme sıklığı yüksektir.
İntiharlar önlenebilir mi? Kontrol edilebilir mi?
Evet, intiharlar ÖNLENEBİLİR ve KONTROL EDİLEBİLİR.
İntiharı ve intihar girişimlerini önlemek için bireysel ve/veya toplumsal düzeyde etkili ve kanıta dayalı müdahaleler uygulanmalıdır.
Temel öneriler aşağıda sunulmuştur:
✔️ İntihar amaçlı kullanılabilecek ateşli silah, pestisit, vb. ulaşımını engellemek
✔️ İntiharın sorumlu bir şekilde haberleştirilmesi için medya ile iş birliği yapmak
✔️ Risk grubunda olan adolesanların sosyal ve duygusal açıdan yaşam becerilerini geliştirmek
✔️ İntihar davranışına eğilimi olan kişileri erken teşhis etmek, değerlendirmek, yönetmek ve takip etmek.
Sürecin zorlukları nelerdir?
Mental sorunlar ve intiharlarla ilgili toplumda damgalanma (stigma) sık görülen bir durumdur. Damgalama ise intihar riski olanların yardım arama davranışını geciktirmekte, engellemektedir. İntiharlarla ilgili mevcut durumun değerlendirilmesine ilişkin veri kalitesinin de küresel düzeyde düşük düzeyde olduğu belirtilmektedir. Bu konuda DSÖ’nün ülke düzeyinde tahminleri mevcuttur.
Toplumda farkındalık nasıl artar?
Farkındalığın artırılması için çeşitli yollar vardır. Bunlardan birisi de konuya özel bir günün bütün Dünya’da belirlenmesidir. Her yıl 10 Eylül Dünya İntiharı Önleme Günü farkındalık amacıyla etkinliklerin yapıldığı gün olarak belirlenmiştir. Bu özel gün için 2024 yılından bu yana aşağıdaki tema belirlenmiştir:
“İntiharlarla İlgili Anlatıyı Değiştirmek ve Eylem Çağrısı: Konuşmaya Başlayın”
Dolayısıyla; konuşmaktan, paylaşmaktan korkmayalım.
Bu tema, hepimizi intihara ilişkin yanlış inanışları sorgulamaya, damgalamayı azaltmaya; açık, anlayışlı ve empati yaparak kurulan bir iletişimle insanların yaşadıklarını dile getirebildikleri ve yardım arayabildikleri ortamların oluşturulmasını teşvik etmeye çağırmaktadır.
İntihar, hakkında konuşulabilir bir konu haline geldikçe; damgalama azalabilir ve intiharların önlenmesine katkı sağlanabilir. Risk altındaki kişilerin yardım araması kolaylaşabilir; yardıma gereksinim duyan bireyler uygun desteğe yönlendirilebilir, başvurabilir ve yardım alabilir.
Artan toplumsal farkındalık sayesinde intiharların önlenmesi kamusal politikalar içinde daha fazla yer alabilir. Böylece bireysel düzeyde başlayan konuşma, toplumsal ve kurumsal düzeyde önleyici bir yaklaşıma dönüşebilir.
İntiharların önlenmesi konusunda politikaların geliştirilmesi, toplumda farkındalığın artırılması, sağlık hizmetleri içinde konuya dair farkındalık, eğitim olanaklarının iyileştirilmesi gerekir.
İntiharların önlenmesi için toplum katılımının sağlanması da son derece önemlidir.
Hekimler, kendileri için de ruhsal hastalıklar konularında ve intihar riskine karşı yardıma gereksinim duyabilirler. Yaşadıkları ruhsal güçlükleri dile getirebilmeleri, gerektiğinde yardım arayabilmeleri ve uygun ruh sağlığı hizmetlerine güvenli ve zamanında erişebilmeleri önemlidir. Hekimler arasında ruhsal sorunlara ve yardım aramaya ilişkin damgalamanın azaltılması, meslektaşların risk belirtilerini fark edebilmesi ve destekleyici çalışma ortamlarının oluşturulması hekimlerin ruh sağlığının korunması ve hekim intiharlarının önlenmesi açısından önemlidir.
Yardım edebilmek gibi yardım alabilmek için de konuşmaya ihtiyaç vardır. Bu nedenle;
“Konuşmaya başlayın, konuşmaya başlayalım.”
Unutmayalım:
Güçlü kamu sistemleri Dünya İntiharı Önleme Günü temasının herkes için uygulanabilir olmasının temel zeminidir.
Yararlanılan Kaynaklar
1.WHO, Suicide [Internet] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/suicide Son erişim tarihi: 6.9.2026.
2.WHO, World suicide prevention day. [Internet] https://www.who.int/campaigns/world-suicide-prevention-day/2026 Son erişim tarihi: 6.9.2026.
3.Preventing suicide: a community engagement toolkit. Geneva: World Health Organization; 2018. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO. [Internet] https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/431c1812-5db9-4580-b363-995a5bb103ed/content Son erişim tarihi: 6.9.2026.
4.WHO, Suicide estimates [Internet] https://www.who.int/teams/mental-health-and-substance-use/data-research/suicide-data Son erişim tarihi: 6.9.2026.
5.Mental health atlas 2024. Geneva: World Health Organization; 2025. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO. [Internet] https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/5897b3c7-2848-47a7-ba22-0a7902342a81/content Son erişim tarihi: 6.9.2026.
6.TÜİK, Ölüm ve ölüm istatistikleri. [Internet] https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/58233 Son erişim tarihi: 6.9.2026.
7.TÜİK, Ölüm ve ölüm istatistikleri-meta data. [Internet] https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/58233/metadata Son erişim tarihi: 6.9.2026.
